در این قسمت از پایگاه دانش برنا اندیشان تصمیم داریم تا در رابطه با یکی از موضوعات مهم و ویژه روانشناسی با عنوان معرفی اختلال شخصیت پارانویید، علائم و درمان از دیدگاه روانشناسی با شما علاقه مندان به مطالب روانشناسی و درمان اختلالات شخصیت گفتگو کنیم.
معرفی اختلال شخصیت پارانویید، علائم و درمان از دیدگاه روانشناسی
در مقاله معرفی اختلال شخصیت پارانویید، علائم و درمان از دیدگاه روانشناسی اختلال شخصیت پارانویید مورد بررسی قرار گرفته و سپس به راهکارهای درمانی خواهیم پرداخت،پس تا انتهای مقاله با ما همراه باشید.
اختلال شخصیت پارانوئید
اختلال شخصیت پارانوئید در دستهی اختلالات شخصیت کلاستر A جای میگیرد. شخصیت پارانویید با فکر کردن بیش از حد درباره زندگی دیگران، کم کم نسبت به آنها بدگمان میشود. اگر این حالت در فرد شدیدتر شود، به تئوریهای توطئه علیه خود اعتقاد پیدا میکند و احساس میکند که دیگران قصد آسیب رساندن به او را دارند، بنابراین کمکم از ارتباط با دیگران خودداری میکند و به انزوا روی میآورد. داشتن سطح معقولی از بدگمانی طبیعی به نظر میرسد منظور از اختلال بدگمانی یا پارانوئید حالت شدید و اغراقآمیز احساس بدگمانی در فرد است. حال به معرفی اختلال شخصیت پارانویید، علائم و درمان از دیدگاه روانشناسی خواهیم پرداخت.
ویژگی اختلال شخصیت پارانوئید ، شکاک بودن و بی اعتمادی به دیگران است و به شکلی غیرموجه کارهای دیگران را که گویا به قصد تحقیر یا تهدید بیمار انجام شده است، تفسیر میکنند. این اختلال از اوایل بزرگسالی شروع میشود و در زمینههای مختلفی خودش را نشان می دهد. افراد مبتلا به این اختلال تقریباً همیشه منتظرند که دیگران به طریقی آنها را استثمار کنند یا به آنها ضرر برسانند.
در کلیپ زیر به صورت کامل با نشانه های اختلال شخصیت پارانویید آشنا خواهید شد.
این بیماران درواقع احساسات خودشان را برون سازی میکنند و تکانهها و افکارشان را که برای خودشان نامقبول است، به دیگران نسبت می دهند. افکار منتسب به خود و خطاهای ادراکیای که قابل دفاع منطقی است، در این بیماران رایج است. بیماران مبتلا به این اختلال ، حالت عاطفی محدودی دارند و به نظر میرسد فاقد هر احساس و هیجانی هستند. آنها از اینکه با استدلال و عینی میاندیشند، به خود می بالند ، حال آنکه چنین نیست. اینها آدم های گرمی نیستند و قدرت و منزلت افراد آنها را تحت تأثیر قرار می دهد و به آن دقیقاً توجه دارند و اگر کسی را ضعیف و بیمار بیابند یا ببینند اختلال یا نقصی در وضع و حالش وجود دارد، به او با دیدۀ تحقیر می نگرند.
افراد مبتلا به اختلال شخصیت پارانوئید معمولاً در پذیرش و اعتراف به احساسات منفی خود در قبال دیگران ناتوان هستند، اما به طورکلی، ارتباط خود را با واقعیت از دست نمی دهند. ترس از مورد سوء استفاده یا خیانت قرارگرفتن در آنها باعث میشود که حتی اگر درستی و قابل اعتماد بودن دیگران به آنها ثابت شود، باز به آنها اعتماد نکنند. این افراد اغلب برداشت نادرستی از گفتار و رفتار معمولی و بدون غرض دیگران دارند و حتی نوعی خشم و رنجیدگی بی اساس را در خود پرورش می دهند و مدت های مدید آن را درونشان نگه می دارند.
یکی از معیارهای مهم و تعیین کننده اختلال شخصیت پارانوئید « مظنون بودن ، بدون دلیل کافی برای اثبات این موضوع که دیگران در حال بهره برداری ، آزاردادن یا فریب دادن او هستند».
علائم اختلال شخصیت پارانوئید
- دچار بدبینی و بیاعتمادی بدون دلیل منطقی هستند
- در روابط میانفردی به ویژه با خانواده و همسر ناتوان هستند
- در روابط زناشویی بدون هیچ دلیل منطقی همسرشان را خائن میدانند
- از گفتار دیگران سو برداشت میکنند و گفتههای معمولی دیگران را به درستی درک نمیکنند
- همیشه حق را به خود میدهند و اشتباهات خود در برابر دیگران را نمیپذیرند
- زودخشم، خودرای و ستیزهجو هستند
- ناآرام، بیقرار و مضطرب هستند.
پیشنهاد ویژه : کارگاه سوء ظن و بدبینی در زندگی زناشویی
نشانهها و معیارهای DSM 5 برای اختلال شخصیت پارانوئید یا PDD
در DSM 5 نشانهها و معیارهای تشخیص اختلال شخصیت پارانویید یاد شده است. به یاد بسپارید تنها با خواندن نشانهها نمیتوانید به تشخیص درستی از اینکه فرد دچار چه اختلالی است برسید. از آنجایی که بسیاری از اختلالات روانشناختی نشانههای همانند یا نزدیک به هم دارند، فرآیند تشخیص و درمان اختلالات روانی تنها از سوی روانشناس انجام میشود.
A: بیاعتمادی فراگیر و بدبینی به دیگران به گونهای که انگیزهها و نیت دیگران را بدخواهانه برداشت میکند. این بدبینی و بیاعتمادی از سالهای پایانی نوجوانی و پیش از بزرگسالی آغاز شده است و در شرایط گوناگون دیده میشود که ۴ (یا بیشتر) از گزینههای زیر آن را نشان میدهند.
۱- فرد فکر میکند که دیگران از او سو استفاده میکنند، فریبش میدهند یا به او آسیب میزنند بدون آنکه دلیلی برای این ادعا داشته باشد.
۲- ذهن و فکرش همیشه مشغول شک و تردیدهای غیرمنطقی دربارهی قابل اعتماد بودن و وفاداری دوستان و همکاران به خودش است.
۳- تمایل ندارد که با دیگران درد و دل کند چون میترسد چیزهایی که با آنها در میان میگذارد با بدجنسی ضد او به کار برده شود.
۴- گفتههای مهربانانه و بدون منظور دیگران و رویدادهای کاملا خنثی را گفتهها یا رویدادهای تحقیرآمیز و تهدیدآمیز برداشت میکند.
۵- همیشه کینهای است. توهینها، جریحهدار شدن احساسات و انتقادهای دیگران از خودش را نمیبخشد.
۶- به تهدیدها و حملههایی ضد شخصیت و آبرویش پی میبرد که برای دیگران مشخص و آشکار نیست و به سرعت با پرخاشگری یا حملهی متقابل به آنها واکنش نشان میدهد.
۷- پیاپی و بدون هیچ توجیه منطقی به وفاداری نامزد یا همسرش شک میکند.
B: این بیاعتمادی و بدبینی با یک اختلال روانی دیگر یا یک بیماری جسمانی بهتر توجیه نشود. برای نمونه در طول اسکیزوفرنی، یکی از اختلالات افسردگی عمده به همراه خصوصیات سایکوتیک، اختلالات دوقطبی و… این بیاعتمادی رخ ندهد.
علت بروز اختلال شخصیت پارانوئید
در سبب شناسي اين اختلال دو علت كلي مطرح است: علل فيزيولوژيكي و علل رواني.
در علل فيزيولوژيكي سه علت اساسي ژنتيك، هورمونها و پيكهاي عصبي مطرح ميشوند. مهمترين پيكهاي عصبي، دوپامين و سروتونين هستند كه باعث كاهش نشخوارهاي ذهني ميشوند و شايد اين فرضيه مطرح باشد كه چون افراد پارانوئيد نشخوارهاي ذهني زيادي دارند، پس شايد اين دو پيك عصبي در اعصاب آنها كمتر از حالت طبيعي باشد.
در سبب شناسي رواني، دو ديدگاه روانكاوي و تربيتي مطرح است:
به اعتقاد فرويد، پارانوئيد نتيجه مكانيسمهاي روان انسان در برابر خواستههاي هم جنسخواهانه است. در واقع افراد هم جنسگرا براي مبارزه با اين ميل خود به همجنسشان، موضع مخالف و مقابل احساس خود را نسبت به همجنس انتخاب ميكنند. يعني جمله “من او را دوست دارم” تبديل به جمله “من از او متنفرم”، ميشود. سپس براساس مكانيزم دفاعي فرافكني، به جمله “او از من متنفر است”، تبديل ميگردد و نهايتا به اين جمله ميرسد كه “او مرا آزار ميدهد”، و اينجاست كه تفكر پارانوئيدي شكل ميگيرد. البته اين نظريه امروزه رد شده است و پايه و اساس علمي ندارد.
در نظريه تربيتي، علت به وجود آمدن اين اختلال، تربيت بيش كنترل شده و تحقيركننده والدين و گاهي همراه با سوء استفاده تنبيه ميباشد.
دو علت عمده تنبيه شدن زياد اين كودكان توسط والدين عبارتند از:
1- به علت فاش كردن اسرار خانواده، والدين كودكان را تنبيه ميكنند. اين مساله باعث ميشود كه كودكان پس از آن، از بازگو كردن مطالب خود اجتناب كنند و خود نيز به افرادي پرخاشگر و عصبي و بيش كنترل كننده تبديل شوند.
2- دليل دوم تنبيه شدن اين كودكان از جانب والدين، وابستگي آنها به والدين است. در واقع والدين اين كودكان ميخواهند كه استقلال را در فرزندانشان ايجاد كنند و مانع وابستگي كودك به خود شوند. ليكن روش نامناسب تنبيه و طرد كردن را انتخاب ميكنند كه باعث ميشود كودكان آنها افرادي سرد و دوري گزين شوند.
اين والدين، كودكان خود را “بزرگسالان كوچك” ميدانند كه بايد همه چيز را بدانند و رعايت كنند. اين كودكان ممكن است براي اعتماد كردن و كمك گرفتن ازديگران و حتي گريه كردن، از جانب والدين خود تنبيه شوند. بسياري از مواقع براي كارهاي نكرده عذرخواهي ميكنند و به قول معروف تمام كاسه كوزهها بر سر آنها ميشكند. اين كودكان «بيش تعميم دهي» را، كه يك خطاي ذهني است، از والدين و خانواده خود ميآموزند. يعني مثلا اگر روزي شخصي به آنها خيانت و بياحترامي و … كرده است، اعتماد خود را نسبت به افراد ديگر نيز از دست ميدهند و شروع به تعميم دادن ميكنند.
يكي ديگر از نظريهها در مورد اين افراد اين است كه «اعتماد بنيادين»، كه بايد در سال اول زندگي در انسانها شكل بگيرد، در اين افراد شكل نگرفته و تبديل به بياعتمادي شده است. علت اصلي اين مساله ناتواني مادر در مراقبت صحيح و همراه با محبت در دوران نوزادي و طفوليت است. در واقع زماني كه مادر نسبت به نيازهاي كودك خود به اندازه كافي حساس و هميشه در دسترس نباشد، بذر بياعتمادي در خاك حاصلخيز روان كودك كاشته ميشود و زمينه را براي اختلال شخصيت پارانوئيد فراهم ميكند.
از طرفي اين كودكان براي داشتن استقلال، تقويت و تشويق ميشوند و اين مساله باعث باقي ماندن اين خصوصيات در آنها ميشود و شايد يك دليل اينكه آنها در بزرگسالي افرادي با صلاحيت و شايسته ميشوند، همين عامل باشد. اين افراد در برابر الكل و موادي كه مانند كوكائين و آمفتامين، به آنها احساس كنترل و قدرت ميدهد، آسيب پذيرند.
ميزان شيوع و همهگير شناسي
ميزان شيوع اين اختلال در بيماران روانپزشكي دو تا ده درصد و در جمعيت عمومي 5/0 تا 5/2 درصد است. افراد مبتلا به اين اختلال ندرتاْ خود به دنبال معالجه ميروند. آنها زماني كه توسط همسر يا كارفرما براي درمان معرفي ميشوند، قادر به جمع وجور كردن خود هستند.
از آنجايي كه اين اختلال در بستگان بيماران اسكيزوفرنيك بيشتر از گروه كنترل مشاهده ميگردد، تصور ميشود رابطهاي ميان آن دو وجود داشته باشد. در واقع افراد مبتلا به اختلال شخصيت پارانوئيد و اختلال اسكيزوفرنيك ساختار ژنتيكي مشابهي دارند. اين اختلال در مردها بيشتر از زنها ديده ميشود و در ميان گروههاي اقليت، مهاجران و ناشنوايان شايعتر از جمعيت كلي است.
درمان اختلال شخصیت پارانوئید
افراد مبتلا به اختلال شخصیت پارانوئید اغلب خودشان به دنبال معالجه نیستند زیرا اعتقاد دارند مشکل یا بیماری خاصی ندارند. بی اعتمادی دیگران که در افراد مبتلا به اختلال شخصیت پارانوئید بارز می باشد، برای روان شناسان یک چالش محسوب می شود، زیرا اعتماد یک عامل مهم برای روان درمانی و مشاوره است در حالی که این افراد به روان شناس خود اعتماد نمی کنند. در نتیجه، بسیاری از افراد مبتلا به اختلال شخصیت پارانوئید از برنامه درمانی خود پیروی نمی کنند و حتی ممکن است انگیزه های درمانگر را زیر سوال ببرند.
داروها
داروها معمولاً برای درمان اختلال شخصیت پارانوئید استفاده نمی شود.
با این حال اگر علائم شما شدید باشد، یا یک مشکل روانی مرتبط مانند اضطراب یا افسردگی داشته باشید، ممکن است پزشک داروهایی مانند ضد اضطراب، ضد افسردگی یا داروهای ضد جنون تجویز کند.
روان درمانی
اگر شما مایل به پذیرش درمان باشید، گفت و گو درمانی یا روان درمانی می تواند مفید باشد.
رفتار درمانی شناختی (CBT)، نوعی از درمان روان درمانی است که به شما کمک می کند تا افکار و احساسات منفی خود را درک کرده و آن ها را رفتارهای مثبت جایگزین کنید.
رفتار درمانی شناختی، معمولاً برای درمان طیف گسترده ای از اختلالات از جمله هراس، اعتیاد، افسردگی و اضطراب استفاده می شود. رفتار درمانی شناختی به طور کلی کوتاه مدت است و بیشتر برای مقابله با یک مشکل بسیار خاص صورت می گیرد. در طول دوره درمان، شما یاد می گیرید چگونه الگو های فکری مخرب یا مزاحم را که تأثیر منفی بر رفتار شما دارند را شناسایی کرده و آن ها را تغییر دهید.
رفتار درمانی شناختی، برای درمان اختلال پارنوئیدی به شما کمک می کند تا:
- یاد بگیرید چگونه با اختلال خود روبرو شوید
- به کاهش احساس پارانویا و علائم آن کمک کنید
- چگونه در موقعیت های اجتماعی با دیگران ارتباط برقرار کنید
داروها همچنین می توانند برای درمان اختلال مفید باشند، به خصوص اگر شرایط مرتبط دیگری مانند افسردگی یا اختلال اضطراب داشته باشد.
داروها ممكن است شامل موارد زير باشد:
بنزودیازپین ها
ضد جنون ها
داروهای ضد افسردگی
ترکیب دارو با روان درمانی می تواند بسیار موفق باشد.
معرفی یار مهربان
کتاب غلبه بر پارانویا و افکار بدبینانه
نویسنده: دنیل فریمن، جیسون فریمن
ترجمه: ملک دخت قاسمی نیک منش
تهیه و تنظیم: میترا نمازی
کارشناس ارشد روانشناسی بالینی
آیا این محتوا برای شما مفید بود؟
با حمایت مالی خود به ما در تولید محتوای بهتر کمک کنید.
