در این بخش از پایگاه دانش فروشگاه اینترنتی برنا اندیشان تصمیم داریم تا یکی دیگر از موضوعات کاربردی روانشناسی با عنوان آموزش مهارت حل مسئله در زندگی و کاربردهای آن را به صورت کامل مورد بررسی قرار دهیم.
آموزش مهارت حل مسئله در زندگی و کاربردهای آن
در مقاله آموزش مهارت حل مسئله در زندگی و کاربردهای آن به صورت کاملاً تخصصی و کاربردی با این موضوع آشنا شده و می توانید از این مهارت کاربردی در زندگی خود استفاده و بهره ببرید.
مهارت حل مساله
همه ما در زندگي فردي و اجتماعي خود مان با مسايل و مشكلات متعددي مواجه مي شويم. در واقع زندگي چيزي جز روند پياپي مواجه شدن با مسايل و مشكلات و تلاش براي حل و فصل آنها نيست. بنابراين وجود مشكل در زندگي طبيعي است و هر كسي در زندگي خود با مشكلاتي روبرو مي شود
وجود مشكلات كوچك و بزرگ در زندگي عادي است و ما خواه نا خواه با مشكلات متعددي در زندگي خود مواجه مي شويم . بنابراين به جاي اينكه منفعلانه عمل كرده و آرزو كنيم كه اي كاش هيچ مشكلي در زندگي ما پيش نيايد بهتر است ياد بگيريم كه چطور مشكلات خود را حل كنيم .
برخورداري از توانايي لازم براي حل موفقيت آميز مسايل موجب مي شود تا اعتماد به نفس نان بيشتر شده و احساس ارزشمندي بيشتري پيدا كنيد. ولي اگر فاقد مهارتهاي لازم براي حل مشكل باشيد يا از روش هاي نامناسب و معيوب براي حل مسايل خود استفاده نماييد، در سازگاري با محيط اطرافتان دچار مشكل شده و بهداشت رواني شما تهديد خواهد شد. كسب مهارت حل مساله شما را قادر مي سازد تا به طور سازنده با مشكلات زندگي برخورد كنيد.
حل مساله مهارتي است كه مي توان آن را آموخت و بكار بست . حل مساله مستلزم چند فعاليت است. ابتدا بايد مشكل را به دقت تعريف كنيد ، و سپس راه حل هاي متفاوت حل مشكل را مطرح كرده و مورد بررسي قرار دهيد و در نهايت مناسب ترين و موثرترين راه حل را انتخاب و اجرا كنيد.
مهارت حل مساله چیست؟
مساله تعامل بين شخص و محيط است در آن بين تقاضا و خواسته محيط و امكانات و پاسخ هاي دردسترس فرد ناهماهنگي و عدم تعادل ادراك مي شود و روش فوري براي كاهش اين عدم تعادل در دسترس نيست. مهارت حل مساله رويكردي منظم و متوالي است كه به فرد كمك مي كند تا به طور موثري مسائل زندگي خود را حل كند.
فرايند مقابله در آموزش مهارت حل مسئله
منظور از مقابله ،كوششها و تلاشهايي است كه فرد انجام ميدهد تا استرس را ازميان بردارد، برطرف كند، يا به حداقل رساند و يا تحمل كند. منظور از مقابله كردن تلاش هايي است كه براي اداره كردن و مديريت موقعيتهايي كه به نظر خطرناك و تنش زا مي رسند ، به عمل مي آيد.
پیشنهاد ویژه:کارگاه آموزش کامل مهارت های زندگی
سه ويژگي مهم فرايند مقابله :
- مستلزم تلاش و برنامه ريزي است
- نتيجه نهايي واكنش هاي مقابله اي هميشه مثبت نيست
- فرايندي است كه در طول زمان رخ مي دهد
به اين ترتيب مي توان گفت كه دو نوع مقابله وجود دارد : مقابله هاي مسئله مدار و مقابله هاي هيجان مدار.
مقابله هاي مسئله مدار-در مقابله هاي مسئله مدار فرد سعي ميكند كاري انجام دهد تاا استرس را از ميان بردارد،كاهش دهد يا آن را تحمل كند.
نمونه هايي ازمقابله مسئله مدار عبارتند از:
- اقدام به عمل نمودن
- فعاليت خاصي انجام دادن
- راهنمايي گرفتن
- مشورت كردن
- برنامه ريزي كردن
- جمع آوري اطلاعات
- مطالعه كردن
- استفاده از روش حل مسئله
- فكر كردن و….
مقابله هاي هيجان مدار
در مقابله هاي هيجان مدار فرد كارخاصي انجام نمي دهد بلكه فقط سعي مي كند خود را آرام سازد و ناراحتي خود را كاهش دهد. زيرا، هنگامي كه انسان با استرس رو به رو مي شود تعادل و آرامش خود را از دست مي دهد و هنگامي كه فرد آرامش و تعادل رواني نداشته باشد نمي تواند به خوبي ازعهده برخورد صحيح برآيد. اين نوع مقابله به كمك فرد مي آيد تا بتواند ابتدا آرامش و تعادل رواني خود را بازيابد و سپس به مقابله هاي مسئله مدار بپردازد.
نمونه هايي از مقابله هاي هيجان مدار عبارتند از:
- دعا و نيايش
- تخليه و ابراز احساسات مانند گريه كردن، بي قراري كردن ،ابراز خشم (به طور سالم)
- گفتگوي دروني مانند دل داري دادن به خود
- مثبت انديشي،دادن معني مثبت به آنچه رخ داده
- توكل
- صبر
- درد دل كردن با دوستان و آشنايان و….
مقابله هاي سالم و ناسالم
هركدام از مقابله هاي مسئله مدار و هيجان مدار مي توانند سالم يا ناسالم باشند.نمونه اي از مقابله هاي مسئله مدار ناسالم عبارتند از:
- دزدي كردن
- فرار از منزل
- به زورمتوسل شدن
- استفاده از زور و تهديد
- استفاده از پرخاش و خشونت
- بزهكاري
- استفاده از نيرنگ وحيله براي رسيدن به هدف
- خودكشي
نمونه اي از مقابله هاي هيجان مدار ناسالم عبارتنداز:
- اعتياد و پناه بردن به مواد مخدر
- بدگويي
- خشونت و پرخاشگري به ديگران
- انجام دادن رفتارهاي تكانشي (رفتارهايي كه بدون فكر و به صورت ناگهاني انجام ميشود و معمولا همراه با پشيماني است )
- درمانده و نا اميد شدن
- دست از كوشش وتلاش برداشتن
- به خواب وخيال و رويا فرورفتن
- پناه بردن به خرافات و فال وفالگيري و مواردي از اين قبيل
گام هاي آموزش مهارت حل مسئله
حل مساله داراي 6 گام اساسي است :
1-اتخاذ نگرش حل مساله
قدم اول در حل موفقيت آميز مشكل اين است كه اين ادراك را در خودتان پرورش دهيد كه ” تو مي تواني مشكلت را حل كني”.
معمولا وقتي مشكلي براي ما پيش مي آيد مخصوصا اگر آن مشكل مهم باشد ،دچار نگراني و دستپاچگي مي شويم . در چنين حالتي نمي توانيم خوب فكر كنيم و بنابر اين نمي توانيم راه حل خوبي براي مشكل خود پيدا كنيم. پس اولين كاري كه بايد انجام دهيم اين است كه آرامش خود را حفظ كنيم .به ياد داشته باشيد همه ما يك نداي دروني داريم كه مرتب با ما حرف مي زند. به آن “گفتگوي دروني “مي گويند. به عنوان مثال زماني كه در يك درسي نمره بد مي گيريد و يا در يك مسابقه مهم شكست مي خوريد ، به خودتان چه مي گوييد ؟ اين نداي دروني در برخي افراد مثل يك دوست مهربان است كه سعي مي كند به ما دلداري دهد و مي گويد: ” نگران نباش مشكل براي هر كسي پيش مي آيد ، من مي توانم آن را حل كنم، همه چيز درست خواهد شد و….“
ولي در عده اي ديگر اين نداي دروني بيشتر منفي و سرزنش كننده است و وقتي مشكلي پيش مي آيد مي گويد :” من آدم بي عرضه ، تنبل و بد شانسي هستم، هميشه مشكلات براي من پيش مي آيد ، من نمي توانم آن را حل كنم ، هر چه بلاست بر سر من نازل مي شود و…” .
2-تعريف دقيق مشكل
براي حل يك مشكل اول بايد بدانيم كه مشكل ما چيست. زيرا تا وقتي كه ندانيم مشكل ما دقيقا چيست ، نمي توانيم آن را حل كنيم . پس مرحله دوم حل مسئله تعريف مشخص و واضح مشكل است . براي تعريف مشكل چهار سوال زير را در نظر داشته باشيد:
الف) مشكل چيست؟
ب) مشكل از چه زماني ايجاد شده است ؟
ج)مشكل در چه موقعيت مكاني و در كجا بوجود آمده است؟
د)چه كساني در ايجاد مشكل يا گسترش آن دخالت دارند؟
پس از بررسي سوالهاي راهنماي فوق بايد مشكل خود را به طور روشن و مشخص تعريف كنيد:
- مشكلات پيچيده را به قسمت هاي ساده تر تقسيم كنيد
- مسايل را الويت بندي كنيد
- مشكلات كلي را به مسايل جزيي تر تجزيه كنيد
- مسايل مبهم را روشن نماييد
3-تهيه فهرستي از راه حل هاي مختلف
پس از آنكه مشكل را به طور دقيق و روشن تعريف كرديد وارد مرحله سوم حل مساله مي شويد . در اين مرحله بايد خوب فكر كنيد و تمامي راه حل هايي ممكن را براي حل مشكل مورد نظر فهرست كنيد. براي حل يك مشكل راه حل هاي مختلفي وجود دارد. و هر چقدر بتوانيد راه حل هاي بيشتري را پيدا كنيد در حل مشكلات موفق تر خواهيد بود. اگر راه حل هاي بيشتري براي حل مشكل خود پيدا كنيم آن وقت مي توانيم از بين آنها بهترين راه حل را انتخاب كنيم و اگر يك راه حل موثر نبود از راه حل ديگري استفاده كنيم.
يك روش خوب براي پيدا كردن راه حل هاي مختلف براي حل يك مشكل استفاده از تكنيك “بارش فكر” است. براي استفاده از اين روش بايد ذهن خودتان را سيال سازيد و تمامي راه حل هايي را كه به ذهنتان مي رسد چه خوب و چه بد ، چه سخت و چه آسان يادداشت كنيد. بنابراين در اين مرحله هيچ نوع قضاوتي در مورد مناسب بودن با نبودن راه حل ها انجام نمي دهيم. براي اينكه به راه حل هاي بيشتري دست پيدا كنيد مي توانيد از افراد ديگر مانند پدر و مادر ،معلمان ، مشاوران و دوستان خود كه قابل اعتماد هستند بخواهيد كه راه حل هاي پيشنهادي خود را به شما ارايه دهند. براي اينكه بتوانيد راه حل هاي مطرح شده را مورد ارزيابي قرار دهيد بهتر است آنها را روي يك برگ كاغذ يادداشت نماييد.
4-ارزيابي راه حل هاي مطرح شده و انتخاب بهترين راه حل
در اين مرحله لازم است راه هاي فهرست شده در مرحله قبل را مورد ارزيابي قرار داده و بهترين راه حل را انتخاب كنيد.
بهترين راه حل كدام است ؟
از كجا مي فهميم كدام راه حل از همه بهتر است ؟
براي انتخاب بهترين راه حل بايد راه حل هاي مختلف را با هم مقايسه كنيد تا بفهميد كه كدام يك از همه بهتر است.
براي اين كار بايد از خود سوال كنيد اگر از اين راه حل استفاده كنم چه اتفاقي خواهد افتاد و پيامد يا نتيجه آن چه خواهد بود؟
5-اجراي راه حل انتخاب شده
پس از انتخاب بهترين راه حل از بين راه حل هاي ممكن بايد آن را به اجرا بگذاريد و در عمل نتيجه آن را مورد ارزيابي قرار دهيد .
براي اجراي درست راه حل انتخابي به طور دقيق مشخص كنيد كه اجراي نقشه شما مستلزم چه چيزهايي است ، چه كاري ، كجا، چه موقع و توسط چه كسي بايد انجام شود و چه موادي لازم است. اگر اين مسايل رعايت نشود اجراي برنامه با مشكل مواجه مي شود.
6-ارزشيابي
پس از اجراي راه حل انتخاب شده بايد ارزيابي شود كه آيا راه حل مورد نظر موثر و رضايت بخش بوده يا خير. اگر راه انتخاب شده در رفع مشكل موفقيت آميز بود چه بهتر و فرايند حل مسئله پايان مي يابد در غير اين صورت بايد مراحل حل مساله را مرور كنيد و ببيند در كجا اشكال وجود داشته كه به حل مشكل منجر نشد.
آيا مشكل را به درستي مشخص كرديد؟
آيا تمام راه حل هاي ممكن را در نظر گرفتيد ؟آيا راه حل انتخابي شما واقعا بهترين راه حل بود؟
آيا راه حل انتخاب شده را درست اجرا كرديد؟
پس از بررسي سوالات فوق فرايند حل مساله را از سر بگيرید. در صورت موفقيت آميز بودن فرايند حل مساله بايد خودتان را مورد تقويت قرار دهيد. فرايند حل مسئله زماني پايان مي يابد كه ديگر موقعيت براي فرد مسئله ساز نباشد.
معرفی یار مهربان
کتاب مهارتهای حل مساله
نویسنده: خسرو امیرحسینی
تهیه و تنظیم: میترا نمازی
کارشناس ارشد روان شناسی بالینی
آیا این محتوا برای شما مفید بود؟
با حمایت مالی خود به ما در تولید محتوای بهتر کمک کنید.
