در این بخش از پایگاه دانش فروشگاه برنا اندیشان تصمیم داریم تا یکی دیگر از مقالات روانشناسی با عنوان معرفی 3 تیپ شخصیتی و ارائه راهکارهای عملی برای تقویت مهارت جرات ورزی را در اختیار شما کاربران محترم وب سایت برنا اندیشان و علاقه مندان به علوم رفتاری قرار دهیم.
تقویت مهارت جرات ورزی و معرفی 3 تیپ شخصیتی
در مقاله تقویت مهارت جرات ورزی و معرفی 3 تیپ شخصیتی به صورت کامل در مورد راه کار های علمی و عملی برای تقویت مهارت جرات ورزی در زندگی افراد آموزش داده می شود.
تعريف رفتار جرأتمندانه
رفتار جراتمندانه عبارت است از بيان مناسب هر احساسي غير از اضطراب. رفتار جراتمندانه يك رفتار بين فردي است كه شامل ابراز صادقانه و نسبتاً رك افكار و احساسات ميباشد، به نحوي كه از نظر اجتماعي مناسب بوده و احساسات و آسايش ديگران نيز در آن مد نظرباشد. به طور كلي جراتمندي را ميتوان توانايي ابراز صادقانه نظرات، احساسات و نگرشها بدون احساس اضطراب دانست. تقویت مهارت جرات ورزی همچنين شامل دفاع فرد از حقوق خود ميباشد، به شكلي كه حقوق ديگران پايمال نشود.
سبک های پاسخ دهی متداول
روانشناسان شيوه هاي رفتاري انسانها را در يك تقسيم بندي كلي به سه دسته تقسيم كردهاند: سبك پاسخي منفعلانه؛ سبك پاسخي پرخاشگرانه، سبك پاسخي قاطعانه.
در شيوه رفتاري منفعلانه شخص قادر به ابراز وجود نيست و با اتخاذ روشي منفعلانه به ديگران اجازه ميدهد براحتي حقوق و احساسات او را ناديده گرفته و زير پا بگذارند. چنين شخصي در ظاهر فردي متواضع، صبور، از خود گذشته و مهربان قلمداد ميگردد اما وي در باطن هميشه از اينكه توسط ديگران سوء استفاده شده و حقوقش پايمال ميگردد ناراحت ميباشد. سرگرداني، از اين شاخه به آن شاخه پريدن، عذر خواهي مكرر و نامناسب، صدايي آرام و لرزان، خيلي زود حرف خود را پس گرفتن، نگاه هاي سرگردان، اين پا آن پا كردن از خصوصيات اين افراد است.
وقتي ديگران درخواستي را مطرح ميكنند، اين افراد معمولاً با جملاتي از قبيل ”هر طور كه صلاح ميدانيد“ ”برايم فرقي نميكند“ ”هرچي كه شما بگوييد و… جواب ميدهند.
در شيوه پرخاشگرانه، شخص پرخاشگر حقوق ديگران را ناديده ميگيرد و شروع به تهديد آنها مي نمايد. افراد پرخاشگر دانسته يا نادانسته از ديگران سوء استفاده ميكنند. طرز تكلم و شيوه سخن گفتن آنها طوري است كه در ديگران احساس حقارت، جهل و ناداني، خشم، احساس گناه و تقصير… توليد ميكند. اين افراد در واقع از طريق ايجاد يك حالت عاطفي ناخوشايند مثل خشم، غم و احساس گناه در ديگران زمينه را براي سوء استفاده فراهم ميكنند. با صداي بلند و ناهنجار صحبت كردن، طعنه يا نيش زبان زدن به ديگران، ايجاد نااميدي و دلسردي در ديگران، استفاده فراوان از بيانات ارزش گذارانه (شما بايد…. شما نبايد….) برچسب زدن به ديگران، اظهارنظرهاي نژاد پرستانه، تحقير قوميتها، مليتها، جنسيت… از ويژگيهاي افراد پرخاشگر است.
پیشنهاد ویژه:کارگاه آموزش کامل فن سخنرانی و مذاکره
گاهي تركيبي از انفعال و پرخاشگري در كنار هم مشاهده ميگردد كه در اين صورت شخص بصورت غيرمستقيم به ديگران پرخاشگري ميكند. اين افراد كساني هستند كه عواطف ناخوشايندي از قبيل خشم و خصومت را تجربه ميكنند ولي چون از طرفي قدرت بيان اين عواطف را ندارند و از طرف ديگر قادر به تحمل آن نيستند، بنابراين با توسل به شيوه هاي غير مستقيم و انحرافي خشم خود را خالي ميكنند. اين الگو بدترين سبك ارتباطي را تشكيل ميدهد چون كسي كه آماج خشم اين افراد قرار ميگيرد نميداند بخاطر چه تقصيري و توسط چه كسي آماج خشم و پرخاشگري قرار گرفته است. منفي گرايي يك شيوه معمول اين افراد است. اخم كردن، باجگيري هيجاني (مثلاً از طريق گريه ديگري را تسليم كردن) پيدا كردن يك سپر بالا و خالي كردن خشم خود به آن، آسيب زدن به اشياء مثلاً سوزاندن لباس يا پنچر كردن ماشين و… از الگوهاي معمول ارتباطي اين افراد است.
در شيوه رفتاري قاطعانه و توأم با ابراز وجود شخص ضمن احترام به حقوق ديگران و به رسميت شناختن افكار و احساسات آنها بر حفظ حقوق شخصي خود ايستادگي ميكند و بر افكار و احساسات خويشتن نيز ارزش و احترام قايل است. اين افراد افكار و احساسات خود را مستقيم، صريح و خودانگيخته بيان كرده و حقوق انساني پايه خويش را محفوظ نگاه ميدارند.
رفتار عموميشان بيان گر اعتماد و اطمينان است. شنونده و پذيرا هستند. از ضمير من در جملاتشان استفاده ميكنند ”من موافق نيستم“ ”من دلم ميخواهد، … عبارات حاكي از همكاري در كلامشان فراوان است و در تعاملاتشان با ديگران حتي وقتي موافق چيزي نيستند نهايت احترام طرف مقابل را حفظ كرده و حقوق انساني شان را حفظ ميكنند.
مشكلات ناشي از جرأتمند نبودن
- افسردگي
- رنجيدگي
- ناكامي
- انفجار خشم
- اضطراب و بهدنبال آن اجتناب
- ضعف در روابط بين فردي
- مشكلات جسماني
- مشكلات مربوط به فرزندپروري
موانع شناختي جرأتمندي
- ترس از، از دست دادن روابط يا آسيب زدن به رابطه با فرد مقابل.
- احساس گناه در مورد نه گفتن و رنجيدن يا ناراحت شدن ديگران.
- اعتقاد به اينكه اگر از قبول درخواست ديگران سرباز زنيد آدم بد و خودخواهي هستيد.
- احساس مهم و باارزش بودن در مواقعي كه درخواستي از شما ميشود.
- اعتقاد به اينكه هميشه بايد ديگران را از خود راضي و خوشحال نگهداريم.
- اعتقاد به اينكه خوبنيست كه خواستههاي خود را بر خواستههاي ديگران ترجيح دهيم.
- اعتقاد به اينكه اگر كسي چيزي گفت يا كاري كرد كه باعث ناراحتي ما شد، نبايد چيزي بگوييم و اگر اين كار ادامه پيدا كرد بهتر است فقط سعي كنيم از او فاصله بگيريم.
فنون ابراز وجود
خودابرازی غیرکلامی
قاطع بودن فقط محدود به این نیست که چه بگوییم، بلکه چگونگی گفتن را نیز در بر می گیرد. حتی اگر پاسخ کلامی قاطعانه بدهید اما پاسخ بدنی شما قاطعانه نباشد، حرف شما پذیرفته نمی شود.
رفتار غیرکلامی افراد قاطع به قرار زیر است:
- ثابت و مستقیم می ابستند و مستقیما به صورت فرد مقابل نگاه می کنند و در همان حال تماس چشمی را ادامه میدهند.
- با مخاطب خود صاف و با صدایی یکنواخت و به قدر کافی محکم حرف میزنند.
- روان صحبت کنید(بدون شرمندگی،خجالت،همراه با اطمینان و اعتماد).
- ویژگیهای زبان غیر کلامی افراد غیر قاطع عبارت است از:
- فقدان تماس چشمی و به پائین یا اطراف نگاه کردن.
- وزن بدن را از روی یک پا به روی پای دیگر انداختن.
- تپق زدن و خجالت کشیدن در هنگام صحبت کردن.
رفتار پرخاشگرانه نیز بدون توجه به کلمات و عبارات تشخیص داده میشود. این رفتارها شامل موارد زیر است:
1) به سمت جلو امدن و با چشمان خیره نگاه کردن
2) اشاره کردن با انگشت به دیگران
3)کوبیدن در
4) گره کردن مشت ها
5) قراردادن دست ها روی کفل و تکان دادن سر
اگر می خواهید قاطعانه عمل کنید باید به زبان بدن خود نیز توجه داشته باشید. رفتار غیر کلامی قاطعانه را انتخاب و تمرین کنید و در عین حال بر حذف نشانه های غیر قاطع و رفتار پرخاشگرانه تمرکز کنید.
فنون عملی خودابرازی کلامی
(توصیف) : از رفتار دیگران در شرایطی که می خواهید به ان واکنش
نشان دهید، تصویری کلامی ترسیم کنید : ( وقتی……).
(بیان احساسات): احساسات خود را در مورد رفتار دیگران یا شرایطی را که اکنون توصیف کردهاید، به هم ارتباط دهید. در اینجا از کلمه (من) استفاده کنید.(من احساس می کنم…….).
(مشخص سازی): اشکال رفتاری گوناگون را که دوست دارید دیگران یا شرایط به انگونه تغییر یابند، مشخص کنید. به جای انکه بگویید(شما باید……) از واژه (من) استفاده کنید: (من تمایل دارم……)، (من ترجیح می دهم…….)، (من می خواهم…….).
(پیامد) : پیامدهای به کارگیری یک رفتار یا عمل را انتخاب کنید و در مورد ان تصمیم بگیرید. اگر رفتار و اعمال دیگران به میل شما تغییر کند چه می کنید؟ (اگر شما این کار را انجام دهید،من…….) و اگر چیزی تغییر نکند یا اینکه تغییرات نیازهای شما را براورده نسازد چه اتفاقی می افتد؟ (اگر شما این کار را انجام ندهید، من……خواهم کرد).
نمونه: کارمندی که رئیسش از او خواسته است تا جمعه ها هم کار کند
(توصیف) وقتی از من انتطار می رود شش روز هفته کار کنم، (بیان احساسات) احساس می کنم خسته ام، (مشخص سازی) بنابراین ترجیح میدهم فقط شنبه ها تا پنج شنبه ها کار کنم.(پیامد) اگر بتوانم فقط همین تعداد روزها کار کنم و جمعه ها استراحت کنم، می توانم وظایفم را به درستی انجام دهم ودر این راه تمام تلاش خود را به کار گیرم. ولی اگر مجبور شوم جمعه ها هم کار کنم، توان انجام درست کارها را از دست می دهم و دچار خستگی جسمی و روانی خواهم شد.
رد قاطعانه: همانطوري كه در قبلا گفته شد هر كسي حق دارد تا با برخي از خواسته هاي ديگران موافق نباشد و به آن جواب رد بدهد. در رد قاطعانه شخص ضمن اينكه احترام و حرمت نفس طرف مقابل را حفظ ميكند، در عين حال پاسخ منفي خود را به وي بصورت سازنده اعلام ميدارد. رد قاطعانه داراي سه جزء است كه در زير نشان داده ميشود:
باز خورد مثبت دليل يا دلايل رد اعلام تصميم
مثال:
بازخورد مثبت
اي كاش ميتوانستم كاري براي شما انجا دهم
دليل يا دلايل
اما چون تصميم گرفتهام كه جزوهام را به هيچكس ندهم، بنابراين نميخواهم در اين تصميم خود تجديد نظر بكنم.
اعلام تصميم
بنابراين در اين مورد متأسفم.
صفحه CD خط افتاده: از اين روش زماني استفاده كنيد كه طرف مقابل شما بيش از اندازه سماجت كننده است. در اين روش قسمت اول روش رد قاطعانه را حذف كنيد (يعني بازخورد مثبت را ندهيد) و دو قسمت ديگر را عيناً تكار كنيد و در صورت ادامه سماجت، فقط قسمت آخر را تكرار كنيد مثلاً ”گفتم كه متأسفم، نميتوانم” و همين جوري در قبال هر درخواست او عين جمله فوق را تكرار كنيد.
روش خلع سلاح: گاهي طرف مقابل وقتي با جواب رد شما مواجه ميشود، ممكن است با توسل به شيوه هايي شما را در موضع انفعال قرار داده و وادار به اعمالي نمايد كه مورد دلخواه شما نيست. مثلاً وقتي با جواب منفي شما مواجه ميگردد، ميكوشد با برچسب زدن و استفاده از واژه هاي قضاوت كننده شما را متأثر سازد. به عنوان مثال اگر شما درخواست چنين فردي را رد كنيد، جواب ميدهد، ”بابا تو ديگر كي هستي، خيلي خودخواهي“ يا ”واقعاً كه بچهاي“ ”خيلي غير منطقي هستي“ و غيره.
در اين شرايط افراد كم رو و ناايمن و منفعل بطور ويژهاي آسيب پذير ميشوند و براي اينكه ثابت كنند خودخواه، بچه يا غير منطقي نيستند، ممكن است بر خلاف ميل خود تسليم درخواست طرف مقابل شوند. روش خلع سلاح اين است كه شما سلاحي كه با آن به شما حمله شده را از دست طرف بگيريد. آنگاه او ديگر سلاحي براي حمله به شما نخواهد داشت.
به مورد زير توجه كنيد:
علي: حسن آقا ميشه جزوه رياضي ات را امشب به من بدي؟
حسن: اي كاش ميتوانستم كاري برايت بكنم؛ اما من جزوه مينويسم براي اينكه هر گاه لازم داشتم آن را در اختيار داشته باشم، بنابراين در اين مورد متأسفم (روش رد قاطعانه).
علي: چقدر خودخواهي!
حسن: اگر اين عمل خودخواهي باشد، آره من خودخواهم، يا، آره اتفاقاً خودم هم ميدانم كه گاهي وقتها خودخواه ميشوم (روش خلع سلاح).
تغيير موضوع صحبت: موضوع صحبت را عوض كنيد. مثلاً وقتي طرف مقابل شما راجع به موضوعي صحبت ميكند كه شما نميخواهيد بشنويد و يا پاسختان را قبلاً دادهايد، اما او سماجت نشان ميدهد، ميتوانيد از اين روش استفاده كنيد. به عنوان مثال: وقتي دوستتان اصرار ميكند كه جزوه شما را بگيرد و شما پاسخ منفي دادهايد، ميتوانيد اينجوري جواب دهيد: ”راستي پروژهات را تمام كردي؟“
استفاده مثبت از شوخي: از شوخي استفاده كنيد: ”من به اندازه كافي براي خود گرفتاري دارم.“
نه گفتن : نه گفتن حق شماست. ميتوانيد خيلي ساده ”نه“ بگوييد: ”نه عزيزم، من اينكار را نميكنم“.
بيان قاطعانه: خيلي از افراد نه تنها در رد يك درخواست مشكل دارند و گفتن ”نه“ برايشان مشكل ميباشد، بلكه بيان احساسات مثبت مثل قدرداني از ديگران، ابراز محبت و علاقه و بيان تمجيد و ستايش نيز برايشان كاري سخت و مشكل است.
ليكن بايد توجه كرد كه ابراز عواطف مثبت به صورت گرم، صميمانه و جامعه پسندانه يكي از اجزاء بسيار مهم مهارتهاي اجتماعي است و روابط انسانه را به هم نزديك و زيبا ميسازد. مثالهايي از بيان قاطعانه: ”چه كلاه زيبايي داري“ ”نكته مهمي را مطرح كردي“ رفتارت نشان ميدهد كه خيلي باهوشي“
معرفی یار مهربان
نویسنده: فرشته موتابی؛ مهرداد کاظم زاده عطوفی
تهیه و تنظیم: میترا نمازی
کارشناس ارشد روان شناسی بالینی
آیا این محتوا برای شما مفید بود؟
با حمایت مالی خود به ما در تولید محتوای بهتر کمک کنید.
